PDF'den Nasıl Ders Çalışılır? Not Tutma ve Not Çıkarma Yolu

Hocan 30 sayfalık bir PDF paylaştı ya da KPSS konu anlatımını ekranda okuyorsun. Sayfaları kaydırıyorsun, önemli yerleri sarıya boyuyorsun, bitince “okudum” diyorsun. Ertesi gün kitabı kapatınca ne kaldığına bakıyorsun: pek bir şey yok. Bu senin eksiğin değil. PDF okumak pasif bir iş. Göz satırları takip eder; beyin çoğu zaman hatırlamak zorunda kalmaz.

Bu sayfa PDF'i sorulara ve senin cümlelerine çevirmenin yolunu anlatıyor. Önce neden aklında kalmadığına bakıyoruz. Sonra üç not tutma yöntemini karşılaştırıyoruz: Cornell, soru kenarı ve kapattıktan sonra özet. Ekranda mı kâğıtta mı not tutmalısın, araştırmalar ne diyor, onu da dürüstçe anlatıyoruz. Sonunda Yosumio'da hangi ekranda ne yapacağını ve 30 sayfalık bir bölümü üç günde çalışan Burak'ın örneğini bulacaksın.

PDF'ten çalışınca neden aklında kalmıyor?

Aşağıdaki tablo en sık görülen durumları sıralıyor. Son PDF çalışmanı düşün ve sana uyanları işaretle.

Uzun süredir hiçbir şeye odaklanamıyorsan ya da okuduğunu anlamakta genel bir zorluk yaşıyorsan bu tablonun ötesine geçmek gerekir. Rehber öğretmenle, üniversitedeysen okulunun psikolojik danışma birimiyle konuşmak daha doğru olur.

PDF'ten nasıl ders çalışılır? Dört adımlık okuma düzeni

PDF'i baştan sona tek seferde okumak yerine her parçaya aynı dört adımı uygula:

1. Göz at ve soru yaz (2–3 dakika). Parçanın başlıklarına, kalın yazılara, şekil altlarına bak. “Bu bölüm hangi soruya cevap veriyor?” diye sor. İki üç soruyu kenara yaz. Örneğin “Fiyat esnekliği neden negatif çıkar?”
2. Oku ve cevabı ara (15–20 dakika). Soruların cevabını bulunca sayfa numarasıyla kısa bir işaret bırak. Uzun alıntı yapma.
3. Kapat ve yaz (5 dakika). PDF'i kapat. Sorularını kendi cümlenle cevapla. Bir örnek ekle. Yazamadığın yer, anlamadığın yerdir.
4. Kontrol et ve tek soru bırak (3 dakika). PDF'i yeniden aç, yazdığını karşılaştır, eksiği düzelt. Sonra parçadan bir soru seç ve yarın kendine sormak üzere kaydet.

Bu düzen 25 dakikalık bir odak turuna sığar. 30 sayfalık bir bölüm böylece 5–6 tur eder. Tek oturumda bitirmek zorunda değilsin; iki üç güne yaymak daha iyi olur.

Ders notu nasıl tutulur? Üç not tutma tekniği

Not tutma tekniklerinin ortak noktası şu: Notun işi PDF'i kopyalamak değil, seni sonradan sınamak. Aşağıdaki üç yöntemden birini seç, bir ay dene.

Cornell yöntemi yaygın ama tek başına etkisini ölçen araştırmalar sınırlı. Onu kanıtlanmış bir teknik olarak değil, soru yazmayı ve özetlemeyi aynı sayfada toplayan bir düzen olarak düşün. Üç yöntemin de gücü aynı yerden geliyor: seni kaynağa bakmadan hatırlamaya zorlaması.

Ders notu nasıl çıkarılır? Özet mi, soru mu?

Ders notu çıkarırken çoğu kişi PDF'in kısaltılmış bir kopyasını üretir. Bu kopya okunurken tanıdık gelir, ama tanıdıklık hatırlamak değildir. Notu çıkarırken şu üç kurala uy:

• Bakarak değil, kapatarak yaz. PDF açıkken yazdığın cümle çoğu zaman aynen aktarılır. Kapatıp yazdığın cümle senin cümlendir.
• Her notun bir sorusu olsun. “Esneklik türleri” başlığı yerine “Esnekliği 1'den büyük olan bir malın fiyatı artarsa toplam harcama ne olur?” yaz. Soru, tekrar sırasında seni sınar.
• Örnek ekle. Tanımın yanına kendi örneğini koy. Örnek bulamıyorsan konuyu henüz anlamamış olabilirsin.

Özet mi soru mu sorusunun dürüst cevabı şu: Araştırmalarda en güçlü sonuç, kendini sınamaktan geliyor. Özet yazmak da bazı öğrencilere yardımcı oluyor, ama sonuçlar daha tutarsız. Bu yüzden özetini de sınav aracına çevir: özetin altına en az bir soru yaz ve bir sonraki gün o soruyu kaynağa bakmadan cevapla. Aktif hatırlamanın ayrıntıları için aktif hatırlama nedir yazısına bakabilirsin.

PDF üzerinde not almak mı, ayrı yere yazmak mı?

PDF üzerinde not almak pratik. Tablette kalemle ya da bilgisayarda yorum ekleyerek sayfanın yanına yazabilirsin. Sorun şu: PDF üzerindeki not çoğu zaman altı çizili bir cümlenin yanına düşülmüş “önemli!” olarak kalır. İyi bir kural:

• PDF'in üstüne yalnızca kısa işaretler koy: soru işareti, sayfa bağlantısı, “bunu anlamadım”.
• Ayrı bir yere soruları ve kendi cümlelerini yaz. Deftere, bir not uygulamasına ya da çalışma oturumunun not alanına.

Böylece PDF kaynak olarak kalır. Senin notun da PDF açılmadan tekrar edilebilen bir soru listesi olur. Kaynak, sayfa, kendi cümlen ve açık kalan nokta için hazır bir düzen istiyorsan PDF okuma notu şablonunu yazdırabilir ya da doldurabilirsin.

Ekranda mı kâğıtta mı not tutmalıyım?

Bu konuda en çok alıntılanan çalışma Mueller ve Oppenheimer'ın 2014 tarihli araştırması. Üç deneyde dizüstü bilgisayarla not alan öğrenciler, elle not alanlara göre kavramsal sorularda daha düşük performans gösterdi. Yazarlar nedeni şöyle açıkladı: Klavyeyle yazanlar dersi kelimesi kelimesine aktarmaya daha yatkındı, kendi cümlelerine çevirmiyordu (Mueller ve Oppenheimer, 2014, PubMed).

Ancak hikâye burada bitmiyor. Morehead, Dunlosky ve Rawson 2019'da aynı çalışmayı doğrudan tekrarladı. İki deneyde gruplar arasında tutarlı bir fark bulamadılar; not almayan bir grupla bile. Doğrudan tekrarları birleştiren analizde elle yazma lehine küçük ve istatistiksel olarak anlamlı olmayan bir etki çıktı. Yazarlar hangi yöntemin üstün olduğuna karar vermenin erken olduğu sonucuna vardı (Morehead, Dunlosky ve Rawson, 2019, Educational Psychology Review).

Bundan çıkan pratik ders: Araç, ne yaptığın kadar önemli değil. Ekranda da kâğıtta da kopyalamak zayıf, kendi cümlenle yazmak ve soru üretmek güçlü görünüyor. Ekranda çalışıyorsan hızlı yazabildiğin için her şeyi aktarma tuzağına dikkat et. Kâğıtta daha rahat düşünüyorsan PDF'i ekranda okuyup notu kâğıda almak da iyi bir seçenek.

Bu yöntem neye dayanıyor?

• Kendini sınamak. Dunlosky ve arkadaşlarının 2013 incelemesi on öğrenme tekniğini değerlendirdi. Pratik testi ve çalışmayı zamana yaymak “yüksek fayda” aldı. Kendi kendine açıklama orta fayda aldı. Altını çizme/boyama ve yeniden okuma düşük fayda aldı; yazarlar yeniden okumak yerine pratik testini öneriyor. Özet yazmak da düşük fayda grubunda; bazı öğrencilere bazı görevlerde yardım ettiği ama koşulların sınırlı olduğu belirtiliyor (Dunlosky ve ark., 2013, PubMed).
• Hatırlamanın kendisi öğretir. Roediger ve Karpicke 2006'da öğrencilere metin okuttu. Bir grup metni yeniden okudu, diğeri hatırlama testi yaptı. Beş dakika sonra yeniden okuyanlar önde, bir hafta sonra test yapanlar belirgin biçimde öndeydi. Üstelik yeniden okuyanlar kendine daha güveniyordu (Roediger ve Karpicke, 2006, PubMed).
• Derin sorular sormak. ABD Eğitim Bakanlığı'na bağlı IES'in kılavuzu, öğrencileri ders materyali üzerine “derin” sorular sormaya ve cevaplamaya yönlendirmeyi, ayrıca kısa sınavlarla hatırlamayı öneriyor (IES, Organizing Instruction and Study).

Roediger ve Karpicke'nin bulgusu PDF çalışanlar için önemli: Yeniden okumak o an daha iyi hissettirir. Bu his yanıltıcı olabilir.

Yosumio ile adım adım

Yosumio ücretsiz, hesap istemeyen bir çalışma uygulaması. Tarayıcıda /app/ adresinde açılır. PDF'i okumak için bir okuyucu değil; okuduğunu sorulara ve senin cümlelerine çevirmek için bir çalışma defteri. Akış şöyle:

1. PDF'i Dosyalar'a ekle. Notlar ekranında Dosyalar sekmesine geç, Dosya düğmesine dokun ve PDF'i seç. Dosya başına sınır 50 MB. Göz simgesine dokununca PDF uygulamanın içinde önizlenir; görünmezse “yeni sekmede aç” bağlantısı çıkar. Dosya sunucuya gönderilmez.
2. İstersen okuma planı kur. Planla ekranındaki şablonlardan PDF ve makale okuma'yı seç. Beş adımı var: okumadan önce soru, kaynak ve sayfa, ana fikir, kanıt veya örnek, açık kalan nokta. Örnekleri kendi bölümüne göre değiştir, Planı oluştur'a dokun. Her adımın yanındaki Başla ile o adım için oturum açılır.

3. Parça için oturum aç. Yeni oturum ekranında konuya “Esneklik, s. 1–5” gibi sayfa aralığını yaz, dersi seç. Mini görev olarak okumadan önceki soruları ekle: “Fiyat esnekliği neden negatif?” Süre olarak 25 + 5 yeterli.
4. Okurken hızlı not al. Odak ekranında Notlar sekmesine geç. “Kısa bir not yaz, Enter'a bas” alanına tek satır yaz: sayfa numarası, soru, anlamadığın terim. Her not oturumun kaçıncı dakikasında yazıldığıyla kaydolur. Bir yerde tıkandıysan Takıldım'a dokun ve Park et; o soru oturum sonunda sonraki adıma eklenir.

5. Kapatıp yaz, kendine soru bırak. Bitir'e dokununca Oturumu bitir ekranı açılır. PDF'i kapat. Kendi cümlelerinle anlat alanına parçayı ilk kez duyan birine anlatır gibi yaz. Sonra Kendine bir soru bırak alanına bir soru ve kısa cevabını yaz. Bu soru tekrar kartı olur; 1, 3, 7, 14 ve 30 gün sonra Tekrar ekranında sorulur. Sonraki adımın ne? alanına bir sonraki sayfa aralığını yaz ve ne zaman yapacağını seç.

6. Temiz notunu Notlar'da tut. Bölüm bitince Notlar ekranındaki Notlar sekmesinde Not düğmesiyle bağımsız bir not aç. Başlık, ders ve içerik yeterli. Cornell yöntemini kullanıyorsan önce soruları, altına cevapları, en sona özeti yaz. Not İndir ile metin dosyası olarak indirilebilir. Oturumlarda aldığın hızlı notlar ise ayrı durur: İlerleme → Geçmiş sekmesinde oturumu açınca notlar, kendi cümlelerin ve tekrar sorusu bir arada görünür.

Feynman tarzı anlatımı uygulamanın dışında, kâğıt üzerinde yapmak istersen Feynman çalışma sayfasını kullanabilirsin. Yöntemin kendisi Feynman tekniği yazısında anlatılıyor.

Örnek: Burak ve 30 sayfalık iktisat bölümü

Burak işletme ikinci sınıfta. Hocası “İktisada Giriş” dersi için 30 sayfalık bir PDF paylaştı: 4. bölüm, arz ve talep esneklikleri. Vize bir hafta sonra. Eskiden bu bölümü bir akşamda baştan sona okuyup önemli yerleri boyardı. Bu kez bölümü altı parçaya böldü ve her parçaya 25 dakikalık bir oturum ayırdı.

Oturum içinde: İkinci oturumda Burak'ın Notlar sekmesinde dört not var: “dk 4 · s. 7 formül: yüzde değişim oranı”, “dk 11 · orta nokta yöntemi neden var?”, “dk 16 · s. 9 grafikte eğim ile esneklik aynı şey değil!”, “dk 21 · alıştırma 3'ü yapamadım”. Son notu Takıldım ile park etti; kapanışta sonraki adımına eklendi.

Kapanışta: PDF'i kapatıp Kendi cümlelerinle anlat alanına dört cümle yazdı. Toplam harcama kısmını açıklayamadığını fark etti. PDF'e dönüp s. 8'i yeniden okudu ve eksik cümleyi ekledi. Sonra tabloda gördüğün soruyu tekrar kartı olarak bıraktı.

Tekrar günleri: Her oturum bir kart bıraktığı için üç günde altı kart oldu. Salı iki, Çarşamba iki kartı cevapladı. Çarşamba gelir esnekliği kartında Hatırlamadım dedi; kart Perşembe yeniden geldi. Perşembe üç kart çıktı: gelir esnekliği kartı ve Çarşamba'nın iki kartı. Cuma, Pazartesi'nin iki kartı üç gün aradan sonra yeniden geldi. Kartların her biri 1–2 dakika sürdü.

Temiz not: Perşembe akşamı Notlar'da “İktisat 4. bölüm” başlıklı tek bir not açtı. Sol tarafta sorular, altında kısa cevaplar, en sonda üç cümlelik özet. Vizeden önceki gün 30 sayfayı yeniden okumak yerine bu notun sorularını kaynağa bakmadan cevapladı. Cevaplayamadığı iki sorunun sayfalarına döndü.

Bu kurgusal bir örnek. Burak'ın vizesinde kaç puan alacağını söylemiyor. Gösterdiği şey sıra: soru, okuma, kapatıp yazma, tekrar.

Yosumio ne yapmaz?

• PDF'i oturumun yanında açmaz. PDF önizlemesi Notlar ekranında açılır; odak ekranı ile yan yana durmaz. Bilgisayarda PDF'i ayrı bir pencerede açıp Yosumio'yu yanına koyabilirsin. Telefonda PDF'i bilgisayarda ya da kâğıtta okuyup Yosumio'yu telefonda sayaç ve not için kullanmak daha rahat olur.
• PDF üzerine yazmaz, altını çizmez. PDF'te işaretleme için cihazının kendi PDF uygulamasını kullan. Yosumio'daki notlar PDF'in içine değil, ayrı bir yere kaydedilir.
• Notu dosyaya bağlamaz. Uygulamadaki notların belli bir PDF sayfasına bağlantısı yok. Sayfa numarasını notun içine kendin yaz.
• PDF'i özetlemez, soru üretmez. Yapay zekâ öğretmen değildir. Soruyu ve özeti sen yazarsın; zaten işe yarayan kısım da bu.
• Cevabını değerlendirmez. Tekrar kartında cevabını sen kontrol edersin ve Hatırladım ya da Hatırlamadım dersin.
• Cihazlar arasında eşitlemez. Veriler bu cihazdaki tarayıcıda kalır; hesap ve otomatik eşitleme yoktur. Tarayıcı verilerini silersen dosyaların ve notların da gider. Ayarlar'daki Yedek indir düğmesi notlarını ve eklediğin dosyaları tek bir yedek dosyasına koyar; başka cihazda Yedeği geri yükle ile açabilirsin.

Uygulama kullanmak istemiyorsan aynı düzen kâğıtla da olur. A4 bir sayfayı Cornell düzeninde böl, PDF'i ekranda oku, soruları sol sütuna yaz. Sınav öncesi son günü planlıyorsan sınava bir gün kala sayfasına, tekrar kısmını ayrıntılı görmek için ders çalışıyorum ama aklımda kalmıyor sayfasına bak. Sorularını yazdırılabilir kartlara dökmek istersen bilgi kartı oluşturucu işine yarar. Bir kavramı hiç anlamıyorsan hocana ya da öğretmenine sor; hiçbir not yöntemi açıklamanın yerini tutmaz.

Kaynaklar ve sınırları

• Dunlosky, J. ve ark. (2013). Improving Students' Learning With Effective Learning Techniques. Psychological Science in the Public Interest, 14(1). PubMed. Pratik testini ve dağıtılmış çalışmayı yüksek, kendi kendine açıklamayı orta, özet yazmayı, altını çizmeyi ve yeniden okumayı düşük fayda grubunda değerlendirir. PDF'ten çalışmayı özel olarak incelemez.
• Roediger, H. L. ve Karpicke, J. D. (2006). Test-enhanced learning. Psychological Science, 17(3). PubMed. Düzyazı metinlerle yapılmıştır; bir hafta sonraki hatırlamada test yapmanın yeniden okumaktan iyi olduğunu gösterir.
• Mueller, P. A. ve Oppenheimer, D. M. (2014). The pen is mightier than the keyboard. Psychological Science, 25(6). PubMed. Ders dinlerken not alma üzerinedir; PDF okumayı incelemez. 2018’de dergide bir düzeltme notu yayımlanmıştır.
• Morehead, K., Dunlosky, J. ve Rawson, K. A. (2019). How Much Mightier Is the Pen than the Keyboard for Note-Taking? Educational Psychology Review, 31. doi.org. Mueller ve Oppenheimer'ın doğrudan tekrarıdır; elle yazmanın üstünlüğünü tutarlı biçimde bulamamıştır.
• IES What Works Clearinghouse (2007). Organizing Instruction and Study to Improve Student Learning. Kılavuz sayfası. Kısa sınavlarla hatırlamayı ve derin sorular sormayı önerir.

4–6 sayfalık parça, 25 dakikalık tur ve parça başına bir tekrar sorusu kaba kurallardır; araştırmadan değil pratikten gelir. Cornell yöntemi yaygın bir düzendir; bu sayfada etkisini ölçen bir kaynağa dayanmıyoruz. 1-3-7-14-30 gün aralığı da kaynaklarda geçen belirli bir çizelge değil, yaygın kullanılan pratik bir aralıktır. Burak'ın örneği kurgusaldır.

Sık sorulanlar

PDF'den nasıl ders çalışılır?

PDF'i 4–6 sayfalık parçalara böl. Her parçadan önce başlıklara bakıp 2–3 soru yaz. Okuduktan sonra PDF'i kapat, soruları kendi cümlenle cevapla, sonra kaynağa dönüp eksiğini düzelt. Parçadan bir soruyu ertesi gün kaynağa bakmadan yeniden cevapla.

Ders notu nasıl çıkarılır?

Kaynağı kopyalayarak değil, kapatıp kendi cümlenle yazarak. Her not başlığını bir soruya çevir, yanına kendi örneğini ekle. Özet yazıyorsan altına en az bir soru koy ve sonraki günlerde o soruyla kendini sına.

En etkili not tutma teknikleri hangileri?

Cornell, soru kenarı ve kapattıktan sonra özet sık kullanılan üç düzendir. Hangisini seçersen seç, işe yarayan kısım kendini sınamaktır. Araştırmalarda pratik testi yüksek, altını çizme ve yeniden okuma düşük fayda grubunda çıkıyor.

PDF üzerinde not almak yeterli mi?

PDF'in üstüne kısa işaretler koymak yardımcı olur, ama soruları ve kendi cümlelerini ayrı bir yerde tutmak daha iyi. Böylece PDF'i açmadan tekrar edebileceğin bir soru listen olur.

Bilgisayarda not almak elle yazmaktan kötü mü?

Kesin değil. 2014'teki bir çalışma elle yazanları önde bulmuştu, ama 2019'daki doğrudan tekrar tutarlı bir fark bulamadı. Önemli olan araç değil, kelimesi kelimesine aktarmak yerine kendi cümlenle yazmak.

Bu sayfa, bu sorunu arayan öğrenciler için hazırlandı. Yöntem bölümleri belirtilen kaynaklara dayanır; Yosumio bölümleri uygulamanın bugünkü ekranlarını anlatır. Hiçbir yöntem veya uygulama sınav başarısını garanti etmez. İçerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanıp editör tarafından kaynaklarıyla kontrol edildi.