Yazılıya Nasıl Çalışılır? Bir Haftalık Sınav Hazırlık Planı

Yazılı haftası gelince çoğu öğrenci aynı şeyi yapar: sınavdan önceki akşam kitabı açar, konuları baştan sona okur, altını çizer. Okurken her şey tanıdık gelir. Sınavda ise soru gelince cevap aklına gelmez. Sorun çalışmamak değil. Sorun çalışmanın tek akşama sıkışması ve okumanın hatırlamayı sınamaması.

Bu sayfa bir yazılıya yaklaşık bir hafta önceden nasıl hazırlanacağını anlatıyor. Kapsamı öğretmenden almak, konulara bölmek, çalışmayı günlere yaymak, kendini sorularla sınamak ve son günü yalnızca tekrara ayırmak. Her adımı kâğıt ve kalemle yapabilirsin. Yosumio'da hangi ekranda nasıl yapıldığını da gösteriyoruz. Sonunda 7. sınıftaki Mert'in fen yazılısından önceki haftası var.

Yazılıya bir gün kaldıysa bu plan için geç. O durumda sınava bir gün kala nasıl çalışılır sayfasına bak. YKS gibi aylar süren bir hazırlık için dershanesiz YKS hazırlığı sayfası daha uygun.

Yazılıya çalıştığın hâlde neden iyi geçmiyor olabilir?

Aşağıdaki tablo en sık görülen durumları sıralıyor. Son iki üç yazılını düşün ve sana uyanları işaretle. Birden fazlası aynı anda doğru olabilir.

Sınav yaklaşınca aşırı gerginlik, uykusuzluk ya da karın ağrısı gibi şikâyetler de başarıyı etkileyebilir. Bunlar sık yaşanıyorsa bu tablonun kapsamında değil. Okulundaki rehber öğretmenle konuşmak doğru bir adım.

Yazılıya kaç gün önceden çalışmaya başlamalıyım?

Kesin bir sayı yok. Ama bir haftalık bir aralık çoğu yazılı için iyi bir başlangıçtır. Neden bir hafta? Çünkü böylece her konuyu en az iki kez görürsün: bir kez öğrenmek için, birkaç gün sonra hatırlamayı sınamak için. Araştırmalar aynı toplam sürenin tek seferde değil günlere yayılarak kullanılmasının daha iyi hatırlama sağladığını gösteriyor. Aşağıdaki “Bu yöntem neye dayanıyor?” bölümünde kaynakları var.

Bir haftayı şöyle düşünebilirsin:

• 7 gün kala: Kapsamı öğren, konu listesini çıkar. Her konu için bir dakikalık bir test yap: başlığı yaz, aklına geleni altına not et. Bildiğin, yarım bildiğin ve hiç bilmediğin konuları ayır.
• 6–3 gün kala: Her güne bir veya iki konu. Önce hiç bilmediğin konular, sonra yarım bildiklerin. Her oturumun sonunda kitabı kapatıp kendini sına.
• 2 gün kala: Karışık soru günü. Tüm konulardan örnek soruları süre tutarak çöz. Yanlışları ayır.
• 1 gün kala: Yalnızca tekrar. Yanlış yaptığın soruları yeniden çöz, tekrar sorularını cevapla, erken yat.

Birden fazla yazılın aynı haftadaysa her güne iki farklı dersten birer kısa oturum koy. Bir dersi tamamen bitirip ötekine geçmek yerine dönüşümlü çalışmak, her iki dersi de sınava yakın tutar.

Yazılının kapsamını nasıl öğrenirim ve konulara nasıl bölerim?

Kapsamın en güvenilir kaynağı öğretmenin. Çoğu öğretmen yazılıdan önce hangi konuların sorulacağını söyler ya da tahtaya yazar. Duymadıysan ders çıkışında sor. Şu üç soruyu sormak yeterli:

1. Hangi üniteler ya da konular sınavda var?
2. Sorular nasıl olacak: klasik (açık uçlu), test, boşluk doldurma, doğru–yanlış, eşleştirme?
3. Çalışmak için hangi kaynağı önerirsiniz: ders kitabı, defter, çalışma kâğıtları?

Kapsamı aldıktan sonra her konuyu ayrı satıra yaz. “Hücre” çok geniş. “Hücrenin bölümleri”, “mitoz”, “mayoz”, “mitoz ile mayozun farkı” gibi bir oturumda bitebilecek parçalar daha iyi. Her parça 25–50 dakikalık bir oturuma sığmalı. Konu listesini yazdırılabilir bir sayfada tutmak istersen sınav tekrar planı şablonu bu iş için hazır.

Yazılıya çalışırken okumak mı, soru çözmek mi?

İkisi de gerekir ama sırası önemli. Konuyu ilk kez çalışırken ders kitabını ve defterini oku. Sonra kitabı kapat ve kendini sına. Kendini sınamanın birkaç kolay yolu var:

• Boş kâğıt: Konu başlığını yaz, aklında kalan her şeyi altına sırala. Sonra kitaba bakıp eksikleri başka renkle ekle.
• Soru kartı: Her konudan üç soru yaz, cevabı arka yüze. Ertesi gün önce soruyu gör, cevabı kafanda söyle, sonra kontrol et. Kâğıt kart yapmak istersen bilgi kartı oluşturucu yazdırılabilir kart hazırlar.
• Örnek sorular: Ders kitabındaki ünite sonu soruları, öğretmenin verdiği çalışma kâğıtları, varsa önceki yıllardaki yazılı soruları. Bunlar sınavın soru tipine en yakın kaynaktır.
• Anlatmak: Konuyu bir kardeşine ya da boş bir sandalyeye anlat. Takıldığın yer, tekrar bakman gereken yerdir. Bu yöntemi Feynman çalışma sayfasında yazılı olarak da deneyebilirsin.

Kendini sınamak okumaktan daha zor gelir. Bu normal. Zorlanarak hatırlamaya çalışmak, bilgiyi sonradan hatırlamayı kolaylaştıran şeyin kendisidir. Ayrıntılar için aktif hatırlama nedir yazısına bak.

5. sınıf, 7. sınıf ve lisede yazılıya nasıl çalışılır?

Yöntem aynı. Değişen şey süre, konu sayısı ve ne kadar yardım aldığın.

• 4.–6. sınıf: Oturumlar kısa olsun: 15 dakika çalışma, 3 dakika mola. Günde bir iki oturum yeter. Kapsamı çıkarmak ve plan yapmak için bir velinin ya da ablanın, ağabeyin yardımı işe yarar. Kendini sınamayı oyun gibi yap: soru kartlarıyla sırayla sorun.
• 7.–8. sınıf: 25 dakikalık oturumlar çoğu öğrenci için uygun. Planı artık kendin yapabilirsin. Fen ve matematikte her konudan sonra en az 5–10 soru çöz. Yanlışları ayrı bir sayfada topla.
• Lise (9.–12. sınıf): Konu sayısı ve derinlik artar. 25 veya 50 dakikalık oturumlar kullan. Aynı hafta birden fazla yazılı olabilir; her güne iki dersten oturum koy. Klasik sorularda cevabı yazarak çalış, çünkü sınavda da yazacaksın. Kavramları kendi cümlenle tanımlayabiliyor musun, kontrol et.

Hangi sınıfta olursan ol, bir soruyu anlamadıysan bunu internette tek başına çözmeye uğraşmak yerine öğretmenine sor. Sınavı hazırlayan kişi odur.

Bu yöntem neye dayanıyor?

Buradaki adımlar öğrenme araştırmalarında iyi incelenmiş birkaç ilkeye dayanıyor.

• Kendini sınamak ve çalışmayı zamana yaymak. Dunlosky ve arkadaşlarının 2013 tarihli kapsamlı incelemesi on öğrenme tekniğini karşılaştırdı. Pratik testi çözmek ve çalışmayı zamana yaymak “yüksek fayda” grubunda çıktı ve farklı yaş ve düzeydeki öğrencilerde işe yaradı. Altını çizmek ve yeniden okumak ise düşük fayda grubunda kaldı (Association for Psychological Science özeti).
• Test etmek öğretir. Roediger ve Karpicke'nin 2006 çalışmasında öğrenciler metin parçalarını ya tekrar tekrar çalıştı ya da hatırlama testine girdi. Beş dakika sonraki sınavda tekrar çalışanlar biraz daha iyiydi. İki gün ve bir hafta sonraki sınavlarda ise daha önce test olanlar belirgin biçimde daha fazlasını hatırladı. Tekrar çalışanlar kendilerine daha çok güveniyordu (Roediger ve Karpicke, 2006, PubMed). Okurken gelen “biliyorum” hissinin yanıltıcı olabileceği buradan gelir.
• Tekrarı aralıklı yapmak. Cepeda ve arkadaşlarının meta-analizi, tekrarları zamana yaymanın tek seferde yığmaktan daha iyi hatırlama sağladığını gösteriyor (Cepeda ve ark., 2006, PubMed).
• Okulda uygulanabilirliği. ABD Eğitim Bakanlığı'na bağlı IES'in 2007 uygulama kılavuzu öğrenmeyi zamana yaymayı ve önemli içeriği tekrar görmek için kısa sınavlar kullanmayı öneriyor (IES, Organizing Instruction and Study).

Dürüst olalım: bu çalışmaların hiçbiri “şu planla yazılından şu notu alırsın” demiyor. Deneylerin çoğu metin, kelime listesi gibi dar görevlerle yapıldı. Türkiye'deki okul yazılıları üzerinde doğrudan ölçülmedi. Planı bir garanti olarak değil, aynı süreyi daha verimli kullanmanın makul bir yolu olarak düşün.

Yosumio ile adım adım

Yosumio ücretsiz, hesap istemeyen bir çalışma uygulaması. Tarayıcıda /app/ adresinde açılır; ana ekrana eklersen çevrimdışı da çalışır. Yukarıdaki bir haftalık plan uygulamada şöyle kurulur:

1. Sınav tekrar planını kur. Planla sekmesini aç. “Şablondan plan kur” altındaki Sınav tekrar kartına dokun. Plan adını “Fen yazılısı”, dersi “Fen Bilimleri” yap. Şablonun altı bölümü var: 01 · Kapsam, 02 · İlk tur, 03 · Hatırlama, 04 · Deneme, 05 · Hata analizi, 06 · Son tekrar. Örnek metinleri kendi konularınla değiştir. Her satır ayrı bir adım olur, bu yüzden “İlk tur” alanına her konuyu ayrı satıra yaz. Adımlara otomatik tarih verilmez; günü satırın başına yaz: “Cmt · Hücrenin bölümleri”. Sonra Planı oluştur'a dokun.

2. Her adımdan oturum başlat. Plan kartında “Sıradaki” adım ve yanında Başla düğmesi görünür. Dokununca Yeni oturum ekranı açılır; konu olarak adımın metni, ders olarak planın dersi gelir. Süre olarak 25 + 5'i seç. Küçük sınıftaysan 15 + 3 daha rahat olabilir. “Bu oturum bitince ne tamamlanmış olacak?” alanına tek bir çıktı yaz: “Mitozun evrelerini kitaba bakmadan sırala”. Oturumu kaydettiğinde plandaki adım da tamamlandı olarak işaretlenir. Bir sonraki adıma “Tüm adımlar” listesinden de başlayabilirsin.
3. Soru çözüyorsan sayacı aç. Yeni oturum ekranında Soru çözeceğim anahtarını aç. Odak ekranındaki Sorular sekmesinde her soruda Doğru, Yanlış veya Boş sayacına dokun. Uygulama bir net de hesaplar; okul yazılısında net önemli değil, doğru sayına ve yanlışlarına bak. Yanlış yaptığın bir soruyu Bir yanlışı deftere ekle ile fotoğrafıyla yanlış defterine alabilirsin.

4. Öğretmene soracaklarını nota at. Odak ekranındaki Notlar sekmesine tek satır yaz, Enter'a bas: “Öğretmene sor: mayozda kardeş kromatitler ne zaman ayrılır?” Not, oturumun kaçıncı dakikasında yazıldığıyla kaydolur. Bir soruda tamamen takıldıysan Takıldım ile orayı park et; oturum sonunda sonraki adımına eklenir. Oturum notları oturumun kaydında kalır. Hepsini tek listede görmek istersen Notlar ekranında “Öğretmene soracaklarım” adlı bir not aç ve soruları oraya da ekle.
5. Kapanışta kendine bir soru bırak. Bitir'e dokununca Oturumu bitir ekranı açılır. “Sonraki adımın ne?” alanına yarın ne yapacağını yaz ve “Yarın” gibi bir gün seç. Kendine bir soru bırak bölümüne konudan bir soru ve kısa cevabını yaz. Bu soru 1, 3, 7, 14 ve 30 gün sonra tekrar kartı olarak karşına çıkar. Önce kafanda cevaplarsın, sonra Cevabı göster ve “Hatırladım” ya da “Hatırlamadım” dersin. Hatırlamadığın kart ertesi gün yeniden gelir.

6. Sınav gününü ekle. Ayarlar'da “Sınav adı” alanına “Fen yazılısı” yaz, “Sınav tarihi”ni seç. Bugün ekranının üstünde sınava kaç gün kaldığı görünür. Son gün Bugün ekranında bekleyen tekrar kartlarını ve yanlış sorularını bitir, yeni konu açma.

Kurulum birkaç dakika sürer. Asıl iş her gün tek bir adımı açıp bitirmek. Bir gün aksarsa planı silme; sıradaki adım seni bekler.

Örnek: Mert'in fen yazılısından önceki hafta

Mert 7. sınıfta. Fen Bilimleri yazılısı gelecek cuma. Öğretmeni kapsamı tahtaya yazdı: hücrenin bölümleri, mitoz, mayoz, kütle ve ağırlık. Sorular test ve klasik karışık olacak. Mert önceki yazılıda son akşam 3 saat okumuş ama mitoz ile mayozu karıştırmıştı. Bu kez aynı süreyi haftaya yaydı.

Cuma akşamı her konu için bir dakikalık boş kâğıt testi yaptı. Hücrenin bölümleri: biliyor. Kütle ve ağırlık: yarım. Mitoz: yarım. Mayoz: bilmiyor. Planını buna göre kurdu:

Toplam: 9 oturum, 215 dakika. Önceki yazılıya ayırdığı 180 dakikadan biraz fazla ama tek akşama değil yedi güne yayılmış. Günde en fazla 50 dakika.

Yanlışlar ne gösterdi? Pazar günkü 2 yanlışın ikisi de mitoz ile mayozu karıştırmaktan geldi. Pazartesi 2 yanlışı ağırlık birimlerindendi. Çarşamba 4 yanlışın 2'si yine bu konudan, 2'si kütle ile ağırlığın birimlerini karıştırmaktan geldi. Çarşamba 2 boşu da hesaplama isteyen ağırlık sorularıydı. Mert bu 4 yanlış ve 2 boş soruyu perşembe yeniden çözdü; 5'ini doğru yaptı.

Öğretmene ne sordu? Hafta boyunca Notlar sekmesine iki soru yazdı: “Mayozda kromozom sayısı ne zaman yarıya iner?” ve “Ağırlık birimi neden kilogram değil?” Pazartesi dersten sonra ikisini de sordu. Cevapları kendi cümlesiyle nota ekledi.

Tekrar kartları: Her oturumun kapanışında bir soru bıraktı. Cumartesi yazdığı “Mayoz sonunda kaç hücre oluşur, kromozom sayısı ne olur?” kartı pazar günü geldi. Hatırlamadı, ertesi gün yeniden geldi ve bu kez hatırladı. Sınavdan sonra da kartlar gelmeye devam ediyor. Dönem sonu ve LGS hazırlığı için bu yararlı.

Bu kurgusal bir örnek. Konu adları örnektir; senin kapsamın öğretmeninin söylediğidir. Mert'in notu hakkında bir şey söylemiyoruz, çünkü plan not garantisi vermez. Önemli olan sıra: kapsam, bölme, yayma, kendini sınama, son gün yalnızca tekrar.

İngilizce yazılısına nasıl çalışılır?

Dil yazılılarında aynı plan işler, ama “konu” yerine beceriler vardır. Öğretmenine sınavda hangi bölümlerin olacağını sor: kelime, dil bilgisi, okuma, kısa yazma. Sonra:

• Kelimeleri kartla çalış. Bir yüze Türkçesini, öbür yüze İngilizcesini yaz. Önce Türkçeden İngilizceye hatırlamayı dene; tersinden daha zordur ve sınavda yazman gereken yön genelde budur.
• Dil bilgisini cümleyle çalış. Kuralı okumak yetmez. Her kural için kendi hayatından üç cümle yaz. Emin olmadıklarını öğretmenine göster.
• Kısa yazmayı prova et. Ders kitabındaki yazma konularından birini seç, süre tutarak yaz. Yazdıktan sonra ünite kelimelerinden kaç tanesini kullandığını say.
• Okuma sorularını süreli çöz. Kitaptaki okuma parçalarından birini seç, soruları süre tutarak cevapla.

Yosumio'da her beceri için ayrı bir plan adımı aç. Kelime oturumunun kapanışında “Kendine bir soru bırak” alanına bir kelime yazarsan o kelime aralıklı tekrar kartı olur. Dil çalışmasının genel düzeni için yabancı dil çalışma sayfasına bakabilirsin.

Yosumio ne yapmaz?

• Kapsamı bilmez. Yazılıda hangi konunun çıkacağını öğretmenin söyler. Yosumio konu listesi ya da müfredat içermez.
• Soru vermez, soru çözmez. Yapay zekâ öğretmen değildir. Soruları ders kitabından, çalışma kâğıtlarından ve öğretmeninden alırsın. Yosumio yalnızca kaç soru çözdüğünü, doğru ve yanlışlarını sayar.
• Not tahmin etmez. Yazılı notunu ya da karne ortalamasını hesaplamaz.
• Seni zorlamaz. Telefonu kilitlemez, bildirimle çalışmaya zorlamaz, veliye rapor göndermez. Dikkatin dağılıyorsa telefonun kendi odak modunu kullanabilirsin; ders çalışırken telefon sayfası bunu anlatıyor.
• Cihazlar arasında eşitlemez. Veriler bu cihazdaki tarayıcıda kalır; hesap ve otomatik eşitleme yoktur. Tarayıcı verilerini silersen kayıtlar da gider. Telefon değiştireceksen önce Ayarlar'dan Yedek indir.

Uygulama kullanmak istemiyorsan aynı plan kâğıtla da olur: bir konu listesi, bir haftalık takvim ve soru kartları. İndirilebilir şablonlar sayfasında yazdırılabilir aralıklı tekrar takvimi ve yanlış defteri sayfası var. Bir konuyu hiç anlamıyorsan hiçbir plan öğretmenin yerini tutmaz; ona sor.

Kaynaklar ve sınırları

• Dunlosky, J. ve ark. (2013). Improving Students' Learning With Effective Learning Techniques. Psychological Science in the Public Interest. APS özeti. Pratik testi ve dağıtılmış çalışmayı yüksek fayda, yeniden okuma ve altını çizmeyi düşük fayda grubunda değerlendirir. Okul yazılısı notuna etkiyi ölçmez.
• Roediger, H. L. ve Karpicke, J. D. (2006). Test-enhanced learning: taking memory tests improves long-term retention. Psychological Science, 17(3). PubMed. Üniversite öğrencileriyle metin parçaları üzerinde yapılmıştır; ortaokul öğrencileriyle değil.
• Cepeda, N. J. ve ark. (2006). Distributed practice in verbal recall tasks. Psychological Bulletin, 132(3). PubMed. Aralıklı tekrarın etkisini sözel hatırlama görevlerinde gösterir. Uygulamadaki 1-3-7-14-30 gün aralığı bu çalışmadan gelmez; yaygın kullanılan pratik bir çizelgedir.
• IES What Works Clearinghouse (2007). Organizing Instruction and Study to Improve Student Learning. Kılavuz sayfası. Öğrenmeyi zamana yaymayı ve kısa sınavlarla içeriği yeniden görmeyi önerir. ABD okulları için yazılmıştır.

“Bir hafta önceden başla”, “günde en fazla 50 dakika” ve sınıf düzeyine göre oturum süreleri kaba kurallardır; araştırmadan değil pratikten gelir. Mert'in haftası kurgusaldır; sayılar kendi içinde tutarlı olacak şekilde hazırlanmıştır. Konu adları örnektir; güncel öğretim programı ve kapsam için öğretmenine danış.

Sık sorulanlar

Yazılıya nasıl çalışılır?

Önce öğretmenden kapsamı öğren ve konuları tek tek listele. Çalışmayı yaklaşık bir haftaya yay, her güne bir iki konu koy. Her konuyu okuduktan sonra kitabı kapatıp kendini sına ve örnek soruları çöz. Sınavdan önceki günü yalnızca yanlışlarını ve zor noktaları tekrar etmeye ayır.

Yazılıya kaç gün önceden çalışmaya başlamalıyım?

Çoğu yazılı için bir hafta iyi bir başlangıçtır. Böylece her konuyu en az iki kez görürsün: önce öğrenmek, birkaç gün sonra hatırlamayı sınamak için. Aynı hafta birden fazla yazılın varsa daha erken başla ve dersleri günlere dönüşümlü dağıt.

5. sınıf ya da 7. sınıfta yazılıya nasıl çalışılır?

Yöntem aynı, oturumlar daha kısa. 4.–6. sınıfta 15 dakikalık oturumlar ve bir velinin plan yapmaya yardımı işe yarar. 7.–8. sınıfta 25 dakikalık oturumlar ve her konudan sonra 5–10 örnek soru çözmek iyi bir düzendir.

Lisede yazılıya nasıl çalışılır?

Konu sayısı arttığı için planı daha erken yap ve aynı hafta birden fazla yazılın varsa her güne iki dersten oturum koy. Klasik sorulara cevabı yazarak hazırlan. Kavramları kitaba bakmadan kendi cümlenle tanımlayabildiğini kontrol et.

İngilizce yazılısına nasıl çalışılır?

Öğretmenine sınavda hangi bölümlerin olacağını sor: kelime, dil bilgisi, okuma, yazma. Kelimeleri Türkçeden İngilizceye hatırlayarak kartla çalış. Her dil bilgisi kuralı için kendi cümlelerini yaz. Kısa yazmayı süre tutarak prova et.

Yazılıdan önceki gün ne yapmalıyım?

Yeni konuya başlama. Yanlış yaptığın soruları yeniden çöz, soru kartlarını cevapla, kısa bir tekrar yap ve normal saatinde yat. Ayrıntılı bir son gün planı için sınava bir gün kala nasıl çalışılır sayfasına bak.

Bu sayfa, bu sorunu arayan öğrenciler için hazırlandı. Yöntem bölümleri belirtilen kaynaklara dayanır; Yosumio bölümleri uygulamanın bugünkü ekranlarını anlatır. Hiçbir yöntem veya uygulama sınav başarısını garanti etmez. İçerik yapay zekâ desteğiyle hazırlanıp editör tarafından kaynaklarıyla kontrol edildi.